Khi một lô dược liệu mốc sau vài tuần, phản xạ đầu tiên là đổ cho kho. Nhưng trong phần lớn trường hợp kho chỉ làm lộ ra một khuyết tật có sẵn từ lúc ra mẻ: lõi lát chưa khô thật.
Vì sao dược liệu khô rồi vẫn mốc
Mốc cần nước tự do để phát triển. Một lát dày 6 mm có thể khô cứng ở bề mặt trong khi lõi còn trên 15 phần trăm ẩm. Cân cả lô thấy nhẹ, sờ thấy khô, nhưng lượng nước ở lõi vẫn đủ để nấm mốc sống. Sau vài tuần trong bao kín, nước từ lõi cân bằng dần ra ngoài và mốc nổi lên bề mặt.
Ba nguồn ẩm khiến lô mốc
Lõi lát chưa đạt
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất với dược liệu củ và rễ. Máy đo chạm vào rìa lát cho số đẹp, còn lõi thì không ai kiểm. Phải bẻ đôi lát dày nhất và đo ở mặt gãy.
Đóng gói khi còn ấm
Hàng ra khỏi buồng vẫn còn ấm hơn không khí phòng. Đóng ngay là nhốt hơi nước trong bao; hơi đó ngưng tụ trên mặt trong của bao khi nguội và tạo một lớp ẩm cục bộ.
Bao bì không kín hoặc thiếu hút ẩm
Dược liệu khô hút ẩm trở lại từ không khí. Bao PE mỏng cho hơi nước đi qua chậm nhưng đều; sau vài tháng độ ẩm trong bao có thể vượt ngưỡng an toàn.
Ngưỡng độ ẩm an toàn theo dạng dược liệu
| Dạng nguyên liệu | Độ ẩm nên đạt | Vì sao đặt như vậy |
|---|---|---|
| Lá và hoa mỏng | 7 – 9 % | Cấu trúc xốp, khô đều, ít rủi ro ẩm lõi |
| Thân và cành thái lát | 8 – 11 % | Có xơ giữ ẩm, cần đo tại lõi lát |
| Rễ và củ thái lát | 8 – 10 % | Nhiều tinh bột, mốc rất nhanh nếu còn ẩm |
| Củ nguyên không thái | 6 – 8 % | Lõi dày nên phải khô sâu hơn để bù |
| Nấm và dược liệu xốp | 10 – 12 % | Khô quá thì vỡ vụn, mất tỉ lệ thu hồi |
Dải điển hình của ngànhKhoảng làm việc thông dụng, không phải số đo của một lô cụ thể.
Bốn bước phòng mốc
- Thái mỏng và đều. Ba đến năm milimét cho rễ và củ. Mỗi milimét dày thêm là thêm vài giờ mẻ và thêm rủi ro ẩm lõi.
- Đo tại lõi, không đo ở rìa. Bẻ đôi lát dày nhất trong khay, đo ở mặt gãy. Lấy ít nhất ba điểm ở ba vị trí khác nhau của mẻ.
- Để nguội hẳn rồi mới đóng. Chờ tới khi hàng ngang nhiệt độ phòng, thường một tới hai giờ trong phòng khô.
- Đóng kín kèm gói hút ẩm. Túi nhôm ghép hoặc hút chân không. Gói hút ẩm tính theo thể tích bao chứ không theo khối lượng hàng.
Kiểm tra gì khi nhận hàng
- Độ ẩm tại lõi. Bẻ vài lát dày nhất, đo ở mặt gãy và đối chiếu với mức đã chốt trong hợp đồng.
- Mùi. Mở bao ngửi ngay. Mùi ẩm mốc nhẹ xuất hiện trước khi nhìn thấy sợi nấm.
- Mối hàn bao. Ép nhẹ dọc mối hàn; chỗ hàn không đều là chỗ hơi ẩm vào.
- Gói hút ẩm. Có mặt đủ số lượng và chưa bị bão hoà.
Hai sai lầm hay gặp
Tin vào cảm giác tay
Lát khô cứng ngoài mà ẩm trong cho cảm giác y hệt lát khô thật. Không có cách nào thay thế máy đo, và phải đo đúng chỗ.
Đổ lỗi cho kho rồi mua máy hút ẩm
Kho khô giúp giữ hàng đã đạt, nhưng không cứu được lô vốn còn ẩm lõi. Tiền bỏ vào máy hút ẩm kho thường nên bỏ vào khâu thái lát và đo ẩm trước.
Việc này ảnh hưởng tới chi phí thế nào
Sấy sâu thêm hai phần trăm ẩm có thể kéo dài mẻ thêm hai tới bốn giờ, tức thêm chừng mười tới hai mươi phần trăm chi phí điện của mẻ đó. So với giá trị một lô dược liệu bị mốc thì đây là khoản rẻ, nên xưởng luôn khuyên chốt độ ẩm đích ở cận dưới của dải.
Cách tính đầy đủ nằm ở trang giá sấy gia công. Xưởng chỉ chốt con số cho đúng lô của anh chị sau khi chạy mẻ thử và cân thành phẩm.
Hỏi đáp
Độ ẩm bao nhiêu thì chắc chắn không mốc?
Không có con số tuyệt đối vì còn phụ thuộc bao bì và kho. Nhưng dưới 10 phần trăm với rễ và củ, dưới 9 phần trăm với lá, kèm bao kín và gói hút ẩm thì rủi ro rất thấp.
Lô đã chớm mốc có sấy lại được không?
Sấy lại làm khô trở lại nhưng không loại được độc tố nấm mốc đã sinh ra. Với dược liệu dùng cho người, xưởng không nhận sấy lại hàng đã mốc.
Xưởng có đo độ ẩm cho từng mẻ không?
Có. Mỗi lô đi kèm phiếu sấy ghi độ ẩm đo được và vị trí đo. Anh chị có thể đo lại khi nhận hàng để đối chiếu.

Nhàn Trần Gia
Người sáng lập và điều hành dịch vụ sấy gia công Hoàng Trà. Toàn bộ thông số sấy đăng trên trang này được lấy từ phiếu sấy thực tế của xưởng và duyệt trước khi đăng.
Dịch vụ liên quan
Trước khi gửi hàng, anh chị nên xem thêm
Bài cùng nhóm sấy dược liệu
Gửi mẫu, nhận báo giá trong 24 giờ
Gửi 200–500 g mẫu kèm yêu cầu về độ ẩm, màu và quy cách đóng gói. Xưởng sấy thử, gửi lại ảnh thành phẩm và bảng giá theo mẻ.


