Cần nói rõ ngay: xưởng không chưng cất tinh dầu. Việc xưởng làm là sấy khô nguyên liệu chứa tinh dầu — vỏ cam, sả, bạc hà, hương nhu, lá tràm — sao cho lượng tinh dầu còn lại cao nhất để khâu chưng cất sau đó đạt hiệu suất tốt.
Nguyên liệu chứa tinh dầu sấy bằng công nghệ nào
Tinh dầu bay hơi ở nhiệt độ thấp hơn nước, nên trong một mẻ sấy nóng thì phần lớn hương đã theo dòng khí ra ngoài trước khi nguyên liệu đạt độ ẩm đích. Sấy lạnh 38–45 °C giữ lại được phần lớn. Với nguyên liệu quý thì thăng hoa cho kết quả tốt nhất nhưng chi phí thường không tương xứng.
Thông số sấy nguyên liệu chứa tinh dầu
| Thông số | Dải làm việc | Vì sao đặt như vậy |
|---|---|---|
| Công nghệ nên dùng | Sấy lạnh | Giữ tinh dầu cho khâu chiết xuất phía sau |
| Nhiệt độ làm việc | 38–45 °C | Mỗi 5 °C tăng thêm là một phần hương mất đi |
| Chuẩn bị nguyên liệu | Rửa nhanh, để ráo, cắt khúc; hạn chế đập dập | Đập dập làm tinh dầu thoát ngay từ khâu sơ chế |
| Độ ẩm thành phẩm | 8–12 % | Đủ khô để bảo quản nhưng không cần khô sâu |
| Thời gian một mẻ | 12–20 giờ | Nhiệt thấp nên mẻ dài |
| Khối lượng còn lại | 15–25 % | Tuỳ loại lá, vỏ hay thân |
Dải điển hình của ngànhKhoảng làm việc thông dụng, không phải số đo của một lô cụ thể.
Hai lỗi hay gặp khi sấy nguyên liệu chứa tinh dầu
Cắt nhỏ nguyên liệu trước khi sấy
Mỗi vết cắt là một chỗ tinh dầu thoát ra. Cắt càng nhỏ thì diện tích tiếp xúc càng lớn và lượng tinh dầu mất trong quá trình sấy càng nhiều. Nên để khúc lớn, cắt nhỏ ngay trước khi chưng cất.
Để nguyên liệu trong bao kín sau khi sấy
Nguyên liệu khô vẫn tiếp tục nhả tinh dầu chậm. Bao kín giữ lại được phần đó, nhưng nếu còn ẩm thì chính bao kín lại gây mốc. Phải đảm bảo đạt độ ẩm đích trước khi đóng.
Một đơn sấy nguyên liệu chứa tinh dầu chạy thế nào
- Nhận và cân. Nguyên liệu được cân khi vào xưởng, phân loại và loại phần không đạt. Con số này là căn cứ tính tỉ lệ hao hụt.
- Sơ chế. Rửa nhanh, để ráo, cắt khúc; hạn chế đập dập.
- Sấy. Chạy ở 38–45 °C trong khoảng 12–20 giờ, theo dõi đường cong nhiệt và đảo khay giữa mẻ.
- Kiểm ẩm. Đo tại lõi phần dày nhất cho tới khi đạt 8–12 %. Đo ở rìa luôn cho kết quả đẹp hơn thực tế.
- Để nguội và đóng gói. Để nguội hẳn rồi mới đóng — đóng lúc còn ấm là nhốt hơi nước trong bao. Đóng theo quy cách đã chốt, dán nhãn của khách nếu có.
Mỗi lô đi kèm một phiếu sấy ghi khối lượng vào và ra, thông số đã chạy và độ ẩm đo được. Phiếu này là thứ khiến mẻ thứ mười giống mẻ đầu tiên.
Kiểm tra gì khi nhận hàng
- Độ ẩm. Đối chiếu với mức 8–12 % đã chốt trong hợp đồng, đo ở phần dày nhất chứ không ở rìa.
- Độ đồng đều. Lấy ngẫu nhiên vài chục miếng ở các vị trí khác nhau trong lô; chúng phải giống nhau về màu và độ khô.
- Tỉ lệ hao hụt. So khối lượng thành phẩm với khối lượng nguyên liệu ghi trên phiếu sấy.
- Bao bì. Kiểm tra độ kín của mối hàn và sự có mặt của gói hút ẩm nếu quy cách có yêu cầu.
Hao hụt và cách tính giá
Chênh lệch lớn theo loại: lá còn 15 đến 20 %, thân và vỏ còn 20 đến 25 %. Với nhóm này thì tỉ lệ khối lượng ít quan trọng hơn hàm lượng tinh dầu còn lại, và hàm lượng đó phải đo bằng chưng cất thử.
Cách tính đầy đủ nằm ở trang giá sấy gia công. Con số của đúng lô hàng anh chị có chỉ chắc chắn sau khi cân trên mẻ thử.
Chuẩn bị gì trước khi gửi mẫu
- Thu hái đúng thời điểm trong ngày — với nhiều loại là buổi sáng sau khi sương tan.
- Để khúc lớn, tránh đập dập hay băm nhỏ trước khi sấy.
- Chuyển trong ngày, đựng trong khay thoáng chứ không dồn bao.
- Báo rõ nguyên liệu sẽ đi vào chưng cất hay dùng trực tiếp.
Mẫu thử chỉ cần 200–500 gam. Xưởng chạy thử trên chính dây chuyền sẽ dùng cho đơn thật, gửi lại ảnh thành phẩm, tỉ lệ hao hụt và bảng giá trong vòng 24 giờ.
Hỏi đáp
Xưởng có chưng cất tinh dầu không?
Không. Xưởng chỉ sấy khô nguyên liệu sao cho giữ được nhiều tinh dầu nhất cho khâu chưng cất, do bên đặt hàng hoặc một đơn vị khác thực hiện.
Sấy khô trước khi chưng cất có lợi gì?
Nguyên liệu khô giảm khối lượng vận chuyển, bảo quản được lâu để chưng cất rải rác trong năm, và với nhiều loại thì hiệu suất chưng cất trên mỗi ki-lô-gam nguyên liệu khô cao hơn.
Nhiệt độ sấy ảnh hưởng thế nào tới hàm lượng tinh dầu?
Rất lớn. Tinh dầu bay hơi sớm hơn nước nên nhiệt càng cao thì mất càng nhiều. Đây là lý do xưởng giữ nhóm này ở dải 38 đến 45 độ C dù mẻ dài hơn.
Xưởng nhận gia công sấy tinh dầu từ sản lượng bao nhiêu?
Mẻ thử nhận từ 200 gam để anh chị nhìn thấy thành phẩm và tỉ lệ thu hồi trước khi quyết định. Một mẻ thăng hoa chạy 18 tới 36 giờ và tiền điện gần như không đổi dù khay đầy hay vơi, nên gia công sấy tinh dầu chỉ có giá tốt khi gom đủ một mẻ máy. Đơn giá chốt sau mẻ thử, tính trên khối lượng nguyên liệu tươi nhận vào.
Dịch vụ sấy tinh dầu của xưởng gồm những gì?
Xưởng nhận nguyên liệu, sơ chế theo yêu cầu đã thống nhất, chạy mẻ đúng thông số đã chốt trên mẻ thử, rồi đóng gói và bàn giao kèm phiếu sấy ghi lại nhiệt độ và thời gian. Sấy tinh dầu gia công nghĩa là nguyên liệu và thành phẩm đều thuộc về anh chị; xưởng chỉ bán công đoạn làm khô và đóng gói, không mua bán nguyên liệu.
Nhàn Trần Gia
Người sáng lập và điều hành dịch vụ sấy gia công Hoàng Trà. Toàn bộ thông số sấy đăng trên trang này được lấy từ phiếu sấy thực tế của xưởng và duyệt trước khi đăng.
Dịch vụ liên quan
Trước khi gửi hàng, anh chị nên xem thêm
Bài cùng nhóm sấy dược liệu
Gửi mẫu, nhận báo giá trong 24 giờ
Gửi 200–500 g mẫu kèm yêu cầu về độ ẩm, màu và quy cách đóng gói. Xưởng sấy thử, gửi lại ảnh thành phẩm và bảng giá theo mẻ.